ئامارەکانی پڕۆژەی گازی کوردستان سەرسوڕهێنەرن. هەڵسەنگاندنێکی کۆمپانیای PwC بۆ پڕۆژەی گازی کوردستانی کۆمپانیای (پیرڵ پێترۆلیۆم) هەندێ ژمارەی تێدایە کە ئەوەندە گەورەن وەک خەون و خەیاڵن. ئەو ژمارانە ئامانەن: 660 ملیار دۆلار: بەشداری لە کۆی بەرهەمی ناوخۆیی (GDP) لە نێوان 2008–2035، 98 ملیار دۆلار: پاشەکەوتی سووتەمەنی بۆ حکومەتی هەرێمی کوردستان. هەروەها 246,900 هەلی کار تاوەکو ساڵی 2035 و 192 ملیۆن تۆن رێگری لە دەردانی گازی CO2.
حکومەتی هەرێمی کوردستان مانگانە پێویستی بە 700 ملیۆن دۆلارە بۆ دابەشکردنی مووچەی فەرمانبەران. هەرچەندە حکومەتی نوێی عێراق دەڵێت پابەندە بە پێدانی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان و تاوەکو رادەیەک حکومەتی پێشتری عێراق لەو رووەوە باشتر بوو لە حکومەتەکانی دیکە، بەڵام لە 2015 تاوەکو 2025، فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان لە کۆی 132 مانگ تەنیا لە 70 مانگدا مووچەی تەواویان وەرگرتووە. لە 44 مانگدا مووچەکانیان لە نێوان 18% بۆ 75% بڕدراوە. لە 18 مانگدا هیچیان پێ نەدراوە. کۆی قەرزی کەڵەکەبووی مووچە لەو ماوەیەدا بە نزیکەی 21 ملیار دۆلار دەخەمڵێنرێت.
کەمێک لەم ژمارەیە وردبینەوە؛ 21 ملیار دۆلار مووچەی نەدراو بە زیاتر لە ملیۆنێک فەرمانبەری کەرتی گشتی لە ماوەی یەک دەیەدا. ئێستا سەیری ژمارەیەکی دیکە بکەین لە هەڵسەنگاندنی PwC بۆ پڕۆژەی گازی کوردستان کە تازە بڵاوکراوەتەوە. لە نێوان ساڵانی 2008 بۆ 2025، پڕۆژەکە نزیکەی 38.3 ملیار دۆلاری بۆ حکومەتی هەرێمی کوردستان پاشەکەوت کردووە تەنیا لە تێچووی سووتەمەنیدا لە رێگەی دابینکردنی گاز لە جیاتی گازوایل و نەوتی رەش بۆ وێستگەکانی کارەبا. ئەم بڕە بە تەنها نزیکەی دوو هێندەی تەواوی قەرزی کەڵەکەبووی مووچەیە بەدرێژایی زیاتر لە 10 ساڵ.
پێش ئەوەی پڕۆژەی گازی کوردستان لە ساڵی 2008 دەست بکات بە دابینکردنی سووتەمەنی بۆ وێستگەکانی کارەبا، حکومەتی هەرێمی کوردستان کارەبای خۆی لەڕێگەی سووتەمەنی گازوایل ونەوتی رەش دابیندەکرد. بەرهەمهێنانی کارەبا لەڕێگەی بەکارهێنانی گازوایل، تەنیا ژینگەی پیس نەدەکرد، بەڵکو تێچووەکەی وێرانکەر بوو. هەر مێگاوات لە کاژێرێکدا کە بەم شێوەیە بەرهەم دەهێنرا، چەندین هێندەی تێچووی ئەو کارەبایە کە لە رێگەی بەکارهێنانی گاز، بەرهەمدێت.
گۆڕینی گازوایل بە گاز هەموو شتێکی لە ئاستی سیستەمەکەدا گۆڕی. تا ساڵی 2025 و ئێستاش گازی پیرڵ زیاتر لە 80%ی تەواوی ئەو کارەبایە دابین دەکات کە لە هەرێمی کوردستان بەرهەم دەهێنرێت. کۆی پاشەکەوتی حکومەتی هەرێمی وکردستان لە نەسووتاندنی گازوایل، 38.3 ملیار دۆلارە لە ماوەی 18 ساڵدا کە دەکاتە نزیکەی 2.1 ملیار دۆلار پاشەکەوت لە ساڵێکدا، یان 175 ملیۆن دۆلار لە مانگێکدا. بۆ ئەوەی زیاتر روون ببێتەوە ، کۆی مووچەی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان نزیکەی 700 ملیۆن دۆلارە. پڕۆژەی گاز بەتەنیا پاشەکەوتێکی دارایی مانگانەی فەراهەم کردووە کە یەکسانە بە چارەکی کۆی ئەو مووچەیە.
وردەکارییەک لە راپۆرتەکەی PwC هەیە کە پێویستە هەموو خوێنەرێک ڕابگرێت. لە ناوەڕاستی ساڵانی 2000دا، خێزانەکان لە هەولێر بە تێکڕا ڕۆژانە تەنیا دوو کاتژمێر کارەبای نیشتمانییان هەبوو. بەڵام ئامارەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان دەڵێن لە 2025، زیاتر لە 4.5 ملیۆن کەس لە هەرێمی کوردستان کارەبای 24 کاژێرییان پێ گەیشت لە چوارچێوەی پڕۆژەی ڕووناکیدا. ئامانجی حکومەتی هەرێم ئەوەیە تا کۆتایی 2026 ئەمە هەموو ماڵەکان بگرێتەوە. ئەم گۆڕانکارییە لەسەر ئاستی کۆڵانەکان چی دەگەیەنێت؟ واتە نانەواخانەیەک لە سلێمانی کە پێشتر تەنیا چەند کاژێرێک کاری دەکرد، ئێستا دەتوانێت شەو و رۆژ کار بکات. یان کارگەیەکی بچووکی پلاستیک لە ناوچەی پیشەسازی هەولێر کە پێشتر 22 کاژێر بێکار بوو، ئێستا دەتوانێت بەبەردەوامی بازنەیەکی تەواوی بەرهەمهێنان ئەنجام بدات.
لە دامەزراندنی دەستەی وەبەرهێنانی کوردستان لە ساڵی 2006ـەوە تاوەکو ئێستا، بەگوێرەی ئامارەکانی خۆیان بەبڕی نزیکەی 80 ملیار دۆلار مۆڵەت بەخشراوەتە پرۆژەکانی وەبەرهینان. بەپێی PwC ، پیرڵ پێترۆلیۆم بە تەنیا توانیوەتی لە 2008 تاوەکو 2025 بەبڕی 240 ملیار دۆلار بەشدار بێت کە کۆی بەرهەمی ناوخۆیی، واتا 3 هێندەی کۆی ئەو وەبەرهێنانانەی کە لە هەرێمی کوردستان کراوە.
پیرڵ تەنها وەبەرهێنانێک نییە لە نێوان وەبەرهێنانەکانی تردا، بەڵکو ئەو ژێرخانەیە کە هەموو وەبەرهێنانەکانی دیکە لەسەری وەستاوە. ئەگەر کارەبا دابین نەکرێت، دامەزراندنی کارگە و وەبەرهێنان و ئاواکردنی باڵاخانە و بینای بازرگانی هیچ مانایەکی نیە.
پێشبینی رەخساندنی 246,900 هەلیکار بەپێی ڕاپۆرتەکەیPwC بۆ ساڵانی 2026 تاوەکو 2035 تەنها ژمارەی ناو خشتەیەک نییە. PwC ناوی کەسێکی وەک (شاخەوان عومەر)ـی هێناوە، دانیشتووی گوندی شێخ حەمید لە نزیك وێستگەی کۆرمۆر. شاخەوان لە ساڵی 2015 وەک کرێکاری رۆژانە لە وێستگەکەدا دەستبەکاربوو. دەیەیەک دواتر، شاخەوان کۆمپانیای خۆی دادەمەزرێنێت و ئێستا خاوەنی کۆمپانیایەکی بەڵێندەرایەتییە کە خزمەتگوزاری پێشکەش بە پیرڵ پێترۆلیۆم دەکات و گرێبەستی لەگەڵ کردووە وەک کۆمپانیاکانی دیکە و سەدان کرێکاری قادرکەرەم و ناوچەکانی دەوروبەری دامەزراندووە. رەخسانی ئەو ژمارە زۆرە لە هەلیکار، داهاتوو و ژیانی سەدان هەزار خێزان لە هەرێمی کوردستان دەگۆڕێت.
رێژەی دامەزراندنی ژنانیش لە کۆمپانیاکەدا بە ڕێژەی 511% لە نێوان ساڵانی 2018 بۆ 2025 زیادی کردووە، و ژنان پۆستی ئەندازیاری و سەرپەرشتیارییان وەرگرتووە کە پێشتر لەو ناوچانەدا بوونی نەبووە.
رێگری کردن لە دەردانی 192 ملیۆن تۆن لە گازی دوانە ئۆکسایدی کاربۆن لە ماوەی پڕۆژەکەدا یەکێکە لە خاڵە گرینگەکان کە PwC ئاماژەی پێکردووە. ئەم ژمارەیە هاوتایە بە لادان و لەکارخستنی 44 ملیۆن ئۆتۆمبێل لەسەر ڕێگاکان بۆ ماوەی ساڵێک. بەڵام سوودی ژینگەیی راستەقینە کە خەڵکی هەولێر و سلێمانی هەستی پێدەکەن، بە نەبوونی دووکەڵی گازوایل دەپێورێت.
لە نێوان 2026 بۆ 2035، پێرڵ پلانی هەیە 10.2 ملیار دۆلار وەبەرهێنانی تر بکات کە فراوانکردنی کێڵگەکانی کۆرمۆر و چەمچەماڵ لەخۆ دەگرێت. توانای بەرهەمهێنانی گاز زیاتر لە دوو هێندە بەرزدەکاتەوە، لە 750 ملیۆن پێی سێجا لە رۆژێکدا بەرزی دەکاتەوە بۆ 1,650 ملیۆن پێ سێجا. بەپێی پلانەکەی پێرڵ، بەرهەمهێنانی نەوت لە ساڵی 2029 ـەوە دەست پێ دەکات بە ئامانجی 100,000 بەرمیل لە رۆژێکدا.
پێشبینییەکانی PwC بۆ دەیەی داهاتوو بریتین لە 420 ملیار دۆلار بەشداری لە کۆی بەرهەمی ناوخۆیی و 59.9 ملیار دۆلار پاشەکەوتی زیاتری سووتەمەنی بۆ حکومەتی هەرێم و 193,000 هەلیکار. بە هەبوونی 59.9 ملیار دۆلار پاشەکەوتی زیاتر لەڕێگەی بەکارهێنانی گاز بۆ حکومەتی هەرێمی کوردستان، واتە ساڵانە نزیکەی 6 ملیار دۆلار لە کەمکردنەوەی خەرجییەکانی حکومەت بەراورد بەو کاتانەی کە کارەبا لەڕێگەی گازوایلەوە بەرهەمدەهات. سووککردنی باری دارایی حکومەتی هەرێمی کوردستان لەڕیگەی کەمکردنەوەی خەرجییەکانی کارەبا دەستی حکومەتی هەرێمی کوردستان ئاوەڵا دەکات بۆ وەبەرهێنان لە ژێرخانی ئابووریدا. جەنگی ئێران و ئەو کێشانەی کە گرانی سووتەمەنی و کارەبا بۆ وڵاتانی دیکە لەسەر ئاستی جیهاندا دروستیکرد، دەریخست کە دابینکردنی کارەبا بەتایبەتی بە نرخی گونجاو چەندە پرسێکی ستراتیجی و پەیوەستە بە ئاسایشی نیشتمانییەوە.