رووداو دیجیتاڵ
بەپێی نوێترین راپۆرتی نێودەوڵەتی، پارێزگای هەولێر توانیویەتی پێگەی خۆی لەناو لیستی 1000 باشترین شارەکانی جیهان بۆ کۆمپانیا نوێیەکان (ستارت ئاپ) بپارێزێت و وەک دووەم بەهێزترین ژینگەی کار و داهێنان لەسەر ئاستی عێراق بمێنێتەوە.
رۆژی شەممە، 13ـی حوزەیرانی 2026، پێنوێنی جیهانیی 'ستارت ئاپ بلینک' بۆ ساڵی 2026 بڵاوکرایەوە، تێیدا شاری هەولێر لە پلەی 932ـەمی جیهاندایە، هەروەها لە ساڵی 2025ـەوە پێگەی خۆی وەک دووەم باشترین ژینگەی کارسازی لەسەر ئاستی عێراق بە سەقامگیری پاراستووە. هەروەها لەسەر ئاستی ناوچەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، پایتەختی هەرێمی کوردستان پلەی 29ـیەمی گرتووە.
راپۆرتەکە ئاماژەی بەوە کردووە، هەردوو شاری هەولێر و بەغدا توانیویانە لەناو لیستی 1000 باشترین شارەکانی جیهاندا بن، ئەمەش وەک ئاماژەیەک بۆ هەبوونی چالاکییەکی بەرچاوی داهێنان و کارسازی لەم دوو شارەدا سەیر دەکرێت، سەرەڕای ئەو ئاستەنگانەی کە لە عێراقدا رووبەڕووی کەرتی بازرگانی دەبنەوە.
لە لایەکی دیکەوە، راپۆرتەکە جەختی لەوە کردووەتەوە، عێراق وەک وڵات، سەرەڕای گەشەسەندنەکانی هێشتا لە دەرەوەی لیستی 100 باشترین وڵاتانی جیهانە لە بواری کۆمپانیا نوێیەکاندا، بەڵام وەک یەکێک لە بازاڕە نوێ و هیوابەخشەکان دەستنیشان کراوە کە خاوەنی توانایەکی زۆرە بۆ پەرەپێدانی سیستەمی داهێنان لە داهاتوودا.
عێراق؛ کایەیەک بۆ دەرفەتەکان
بە دانیشتووانێکی زیاتر لە 40 ملیۆن کەسییەوە، عێراق بازاڕێکی تەکنەلۆژیی فراوانە کە زۆربەی دانیشتووانەکەی گەنجن و بە شێوەیەکی سەرەکی پشت بە مۆبایل دەبەستن. هەرچەندە نەبوونی ژێرخانی دیجیتاڵیی بنەڕەتی پێشتر وەک بەربەست دەبینرا، بەڵام کارسازە تەکنەلۆژییەکان ئێستا وەک "تەختەیەکی سپی بۆ وێنەکێشان" سەیری ئەم کەلێنانە دەکەن و سوودی لێ دەبینن.
ئێستا دامەزراوەی ستارت ئاپ بلینک چاودێریی 33 کۆمپانیای نوێی سەرەکی لە عێراق دەکات، کە زۆربەی زۆریان لە بەغدا و هەولێرن. سەرهەڵدانی "سووپەر ئەپ"ەکان، پلاتفۆرمەکانی لۆجستیک و تەکنەلۆژیای پەروەردەیی، ئەوە دەسەلمێنن کە داهێنەرە ناوخۆییەکان خەریکی چارەسەرکردنی کێشە هەرە لۆکاڵییەکانن.
بەغدا؛ پێشەنگ لە خێرایی گەشەدا
بەغدا وەک ناوەندی یەکەمی وڵات لە بواری کارسازی دەمێنێتەوە و لەسەر ئاستی عێراق پلەی یەکەم و لەسەر ئاستی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست پلەی 25ـەمی گرتووە. لەسەر ئاستی جیهانیش لە پلەی 786ـەمدایە. هەرچەندە بەهۆی کێبڕکێی توندی ناوەندە جیهانییەکانەوە دوو پلە پاشەکشەی کردووە، بەڵام خێرایی گەشەکردنە بنەڕەتییەکەی زۆر بەهێزە:
• گەشەی خێرا: لە ساڵی 2025دا، سیستمی ستارت ئاپی بەغدا گەشەیەکی بێوێنەی بە رێژەی +32.8% تۆمار کردووە.
• پشکی شێر: بەغدا میوانداریی 18 ستارت ئاپ دەکات، کە دەاتە 55%ی کۆی گشتیی سیستمی کارسازی لە عێراقدا.
• چڕی: لە بەغدا بۆ هەر 100 هەزار کەسێک، یەک ستارت ئاپ هەیە.
•پاڵەوانەکانی کارسازی: ناوەندی بەغدا بە پڕۆژەی پێشەنگ ناسراوە؛ وەک ئەبواب (Abwaab) کە لە بواری تەکنەلۆژیای پەروەردەدا شۆڕشێکی دروستکردووە، لە بواری لۆجستیک و گواستنەوەشدا پلاتفۆرمەکانی وەک بالی (Baly) و لێزۆ (Lezzoo) خەریکی بەدیجیتاڵکردنی خزمەتگوزارییەکانی شارن. هەروەها سندیباد (Sindibad) لە بواری گەشتیاری، ئۆریسیدی (Orisdi) لە بازرگانیی ئەلیکترۆنی و (1001) لە بواری پەخشی میدیایی، رۆڵی سەرەکی دەگێڕن.
هەولێر؛ دەرفەتی وەبەرهێنانی زەبەلاح
هەولێر، پایتەختی هەرێمی کوردستان، بۆ دووەم ساڵی لەسەریەک پێگەی خۆی وەک دووەم بەهێزترین ناوەندی ستارت ئاپ لە عێراق پاراستووە. لەسەر ئاستی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست پلەی 29ـەم و لەسەر ئاستی جیهانیش لە پلەی 932ـەمین دایە.
هەرچەندە ژمارەی ستارت ئاپە چالاکەکانی هەولێر لە بەغدا کەمترن، بەڵام پێوەرەکان ئاماژە بە ژینگەیەکی زۆر کارا و پڕ لە سەرمایە دەکەن:
• هێزێکی جێگیر: هەولێر لە ساڵی 2025دا رێژەی گەشەی 21.9%ـی تۆمار کردووە.
• پشکی سیستمەکە: هەولێر نیشتمانی 11 ستارتئەپە، کە دەکاتە نزیکەی یەک لەسەر سێی هەموو کارسازییەکانی عێراق.
• هێزی وەبەرهێنان: گەورەترین دەستکەوتی هەولێر لە راکێشانی سەرمایەدایە. لە ماوەی دە ساڵی رابردوودا، وەبەرهێنان لە ستارت ئاپەکانی هەولێر 75.98 ملیۆن دۆلاری تێپەڕاندووە. ئەمەش دەکاتە 41%ی کۆی هەموو ئەو وەبەرهێنانانەی لەسەر ئاستی عێراق کراون، کە ئەمەش نیشانەی متمانەی زۆری وەبەرهێنەرانە بە ژینگەی کار و یاساکانی هەرێمی کوردستان.
• پسپۆڕی: تەکنەلۆژیای دارایی (Fintech) گەوهەری سیستمی هەولێرە. 27%ی پڕۆژە تەکنەلۆژییەکانی شارەکە لەم بوارەدان و رێگە بۆ پارەدان و مامەڵەی دیجیتاڵی خۆش دەکەن لە کاتێکدا عێراق بەرەو نەهێشتنی مامەڵەی کاش هەنگاو دەنێت.
رێگەی داهاتوو؛ بەرەو کێبڕکێی جیهانی
بۆ ئەوەی عێراق بچێتە نێو 100 باشترین وڵاتانی جیهان، دەبێت هەولێر و بەغدا پردی تەکنەلۆژیی بەهێزتر لە نێوانیاندا دروست بکەن و جەخت لەم خاڵانە بکەنەوە:
1. بەهێزکردنی رێڕەوە دیجیتاڵییەکان: خێراکردنی بڵاوکردنەوەی تۆرەکانی پارەدانی دیجیتاڵیی یەکگرتوو بۆ پاڵپشتیی کۆمپانیاکانی وەک ناسپەی (Nasspay)
2. ئاسانکاریی یاسایی: یەکخستنی رێکارەکانی تۆمارکردنی کۆمپانیا لە نێوان پارێزگاکان بۆ ئاسانکردنی کاری پلاتفۆرمەکان.
3. براندینگی دامەزراوەیی: نیشاندانی سەرکەوتنی هەولێر لە راکێشانی زیاتر لە 75 ملیۆن دۆلار و توانای بەغدا لە راکێشانی ملیۆنان بەکاربەر، بۆ راکێشانی وەبەرهێنەری بیانی.
پێنوێنی جیهانیی سیستمی ستارت ئاپ بۆ ساڵی 2026 پەیامێکی روون دەنێرێت: عێراق چیدیکە تەنیا بینەر نییە لە گۆڕەپانی تەکنەلۆژیای جیهانیدا. گەشەی 32.8%ی بەغدا و سەرکەوتنی هەولێر لە بەدەستهێنانی 41%ی بودجەی وەبەرهێنانی نیشتمانی، دەیسەلمێنن کە ناوەندە ناوخۆییەکان دەتوانن لە نێو بازاڕە ئاڵۆزەکانیشدا گەشە بکەن. بە باشترکردنی بارودۆخی گشتیی بازرگانی، هەردوو شارەکە لە پێگەیەکی باشدان بۆ ئەوەی کێبڕکێیی خۆیان بگۆڕن بۆ ژێرخانێکی ئابووریی بەردەوام.