.jpg&w=3840&q=75)
قەیرانی ئەم دواییە و ئەو جەنگانەی بەدوایدا هاتن، دەرەنجامی کەڵەکەبوونی کۆمەڵێک قەیرانی مێژوویی، ململانێی چەندلایەنە و تێگەیشتنی جیاوازی ئەکتەرە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکانە لە یەکتری.
نابێ چاوەڕوان بکرێت تەنیا لە رێگەی رێککەوتنێکی سیاسییەوە ئارامییەکی بەردەوام و درێژخایەن بێتەدی، ئەزموونە مێژووییەکانیش پاڵپشتی لە چاوەڕوانییەکی لەو شێوەیە ناکەن، وەک چۆن کۆتاییهاتنی جەنگی سارد نەک لە رێگەی سڕینەوەی ململانێ، بەڵکو لە رێگەی گۆڕانی هاوسەنگیی هێز و داکشان و لاوازبوونی قۆناخ بە قۆناخی هێزەکانەوە، هاوکێشەیەکی نوێی لێکەوتەوە.
لە دۆخێکی وادا، رێککەوتنەکان زیاتر لەوەی کۆتاییهێنان بن بە قەیران، وەک ئامرازێک بۆ بەڕێوەبردنی قەیران سەیر دەکرێن. نموونەکانی وەک رێککەوتنی ئەتۆمیی (برجام) نیشانیاندا کە ئەم دەستکەوتانە بەرهەمی هاوسەنگییەکی سیاسیی کاتیی بوون لە قۆناخێکی دیاریکراودا، نەک چارەسەری ریشەیی ناکۆکییەکان.
لەبەرئەوە، لە نەبوونی میکانیزمی بەردەوام و گەرەنتیی کاریگەردا، نەک هەر ئەگەری سەرهەڵدانەوەی گرژییەکان هەیە، بەڵکو ئەزموونەکانی وەک کشانەوەی ئەمریکا لە برجام ئەوەی سەلماند کە رێککەوتنەکان بەبێ پشتیوانی و هاوسەنگیی هێز، لە بەرامبەر گۆڕانکارییە پێکهاتەییەکاندا یەکجار ناسک و لەرزۆکن.
لەم سۆنگەیەوە، ململانێ هاوچەرخەکان بەتایبەت جەنگی ئۆکرانیا نیشانیاندا کە جەنگە مۆدێرنەکان تەنیا لایەنی سەربازییان نییە، بەڵکو لێکەوتەی راستەوخۆیان لەسەر ئابووری، وزە و جیۆپۆلەتیک هەیە. نموونەی ئوکراینا، بەشێوەیەک بوو کە ئاسایشی وزەی ئەورووپا و بازاڕی جیهانی بەشێوەیەکی راستەوخۆ کەوتنە ژێر کاریگەریی گۆڕانکارییە مەیدانییەکانی جەنگەوە.
بە هەمان شێوە، جەنگەکانی رۆژهەڵاتی نێوەڕاستیش هەمیشە لە سنوورە جوگرافیاییەکانی بەرەکانی جەنگ تێپەڕیون. لەگەڵ ئەوەش دا، ئەزموونی جەنگە درێژخایەنەکانی وەک جەنگی ئێران و عێراق نیشانیدەدات کە تەنانەت لە تووندترین رووبەڕوبوونەوەکانیش دا، لە کۆتاییدا، بەرزبوونەوەی تێچووی بەردەوامبوونی جەنگ، نەک سەرکەوتنی رەهای سەربازی، هۆکاری یەکلاییکەرەوە بوو بۆ قبووڵکردنی ئاگربەست و راگرتنی شەڕ.
هاوکات هەر یەک لە ئەکتەرەکانی ئەم قەیرانە، ئامانج و لەپێشینەیی و تێبینیی ئاسایشیی تایبەتی خۆیان هەیە و لایەنەکان ناچار نین پابەندی رێککەوتنێک بن کە نەتوانێت بەرژەوەندی و چاوەڕوانییەکانی هەموویان بەشێوەیەکی هاوکات دابین بکات.
لەم نێوەندەدا، دەبێت کۆماری ئیسلامیی ئێران وەک یەکێک لە ئەکتەرە سەرەکی و میحوەرەیییەکانی ئەم قەیرانە سەیر بکرێت. سیاسەتەکانی ئاسایش، ناوچەیی و ناسنامەیییەکانی ئێران لە ساڵانی رابردوودا، چ لە چوارچێوەی بەرنامەی ئەتۆمی، چ لەپێناو پەرەپێدانی توانای بەرپەرچدانەوە و چ لە رێگەی تۆڕی هاوپەیمانە ناوچەیییەکانییەوە، بەشێوەیەکی راستەوخۆ کاریگەرییان لەسەر تێگەیشتنی ئەکتەرەکانی دیکە، بەتایبەت ئیسرائیل، بۆ هەستکردن بە هەڕەشە دروستکردووە و رۆڵێکی دیاریکەریان لە داڕشتن و بەردەوامبوونی ئەم قەیرانەدا هەبووە. لەم روانگەیەوە، دەبێت جەنگی ئەم دواییە، زیاتر لەوەی وەک رووداوێکی لەناکاو سەیر بکرێت، وەک لووتکەی قەیرانێک بناسرێت کە ساڵانێکە لە پەرەسندندایە. هاوکات، ئاستی ئامادەیی بەرگری و شێوازی کاردانەوەی ئێران لە کاتی جەنگەکەدا ئەوەی نیشاندا کە روودانی سیناریۆیەکی لەو شێوەیە، هەرگیز بە تەواوی لە خوێندنەوە و هەڵسەنگاندنە ئاسایشی و ستراتیژییەکانی تاران بەدوور نەبووە.
کۆی ئەم هۆکارانە بوونەتە هۆی ئەوەی کە ئێران تەنیا وەک لایەنێکی ململانێیەکە نەبینرێت، بەڵکو وەک یەکێک لە سەنتەر و جەمسەرە سەرەکییەکانی رێکخستنی هاوسەنگیی قەیران لە ناوچەکەدا هەژمار بکرێت؛ بابەتێک کە داهاتووی ئەم قەیرانە و هەر جۆرە رێککەوتن یان رێکخستنێکی ئاسایشیی ئەگەری، تاوەکو رادەیەکی زۆر بە چۆنیەتیی رۆڵگێڕان و پێگەی ئێرانەوە لە ناوچەکەدا گرێدەدات.
ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە سەرەتاوە جگە لە پرسی ئەتۆمی، ئامانجی گۆڕینی هەندێک رەفتاری هەرێمی و ئاسایشیی ئێران بوو. ئیسرائیلیش بە هەمان شێوە، لادان و لەنێوبردنی ئەوەی کە وەک هەڕەشەیەکی ستراتیژی و بوون و مانەوەی ، لەلایەن کۆماری ئیسلامی ئێرانەوە تێدەگات، لە سەرووی کارنامەی خۆیدا داناوە.
لە گۆشەیەکی دیکەی ئەم هاوکێشەیەدا، وڵاتانی عەرەبیی ناوچەکە کە لەکاتی جەنگ دا رووبەڕووی هەڕەشەی راستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ بوونەتەوە، پێدەچێت بەدوای داڕشتنی رێکخراوە ئاسایشییە نوێیەکاندا بن کە ئەگەری هەڕەشە لەسەر بەرژەوەندی و ئاسایشی ئەوان لە داهاتوودا کەم بکاتەوە.
هەروەها تۆڕی ئەکتەرە نادەوڵەتییەکان و هێزەکانی هاوپەیمانی ئێران لە ناوچەکەدا، بەهۆی ئەگەری سنووردارکردن یان پێناسەکردنەوەی ئاستی پاڵپشتییە سیاسی، دارایی و ئاسایشییەکانی تاران، دڵەڕاوکێی جدییان هەیە نسبت بە داهاتووی پێگەی خۆیان.
کۆی ئەم هۆکارانە نیشانیدەدەن کە قەیرانی ئێستا تەنیا لە چوارچێوەی ناکۆکییەکی دووقۆڵی و سێقۆلی دا سنووردار نابێت، بەڵکو بە تۆڕێکی ئاڵۆز لە بەرژەوەندی، نیگەرانی و هاوکێشە ستراتیژییەکانەوە گرێدراوە. لەبەرئەوە، زۆر گەشبینییەکی ساده دەبێت ئەگەر پێمان وابێت رێککەوتنێکی ئەگەری دەتوانێت تەواوی ئەم ناکۆکی و نیگەرانییانە بە یەکجاری بنبڕ بکات.
سەرەڕای ئەمانەش، تێچووەکان و لێکەوتەکانی جەنگەکانی ئەم دواییەی ناوچەکە، ئاستی بێ متمانەیی لە نێوان ئەکتەرەکاندا بەرز کردووەتەوە و گەیشتن بە تێگەیشتنێکی گشتگیر و بەردەوامی دژوارتر کردووە. کەواتە، تەنانەت لەکاتێکدا کە ئەگەری روودانی جەنگێکی بەرفراوانتریش کەمی کردبێتەوە، هێشتا دەبێت چاوەڕوانی قۆناخێکی درێژخایەن لە دانوستاندنی ئاڵۆز، ململانێی بەردەوام و ناسەقامگیریی ناوە بە ناوە بین لە ژینگەی ناوچەکەدا.
لەو چوارچێوەیەدا، نابێ رۆڵی لایەنی هەواڵگری و ئاسایشییەکان لەبەرچاو نەگیرێت. گۆڕانکارییەکانی ئەم دواییە و گۆڕانی سرووشتی هەڕەشەکان لە دوای رووداوەکانی وەک 11ی سێپتەمبەر، ئەوەیان دەرخست کە واتای ئاسایش لە ئاستی دەوڵەتانەوە گوازراوەتەوە بۆ تۆڕە ئاڵۆزترە سەربازی, هەواڵگری و ناڕاستەوخۆکان.
لەم ئاراستەیەدا، جەنگە مۆدێرنەکان زیاتر لە رابردوو بەستراونەتەوە بە بواری هەواڵگری، دزەکردن و تەکنۆلۆژیاوە، تاوەکو ئەو رادەیەی بەشێک لە دەرەنجامی ململانێیەکان پێش مەیدانی جەنگ و لە ژوورەکانی جەنگی هەواڵگریدا یەکلا دەکرێنەوە.
کەواتە، ئەگەر لە دۆخی ئێستادا رێککەوتنێک بێتە ئاراوە، سرووشتەکەی زیاتر هەوڵێک دەبێت بۆ کۆنترۆڵ و بەڕێوەبردنی گرژییەکان لە کەشێکی نوێ دا. هەرچەندە رێککەوتنێکی لەوشێوەیە ئەگەری رووبەڕووبوونەوەی راستەوخۆ کەم دەکاتەوە، بەڵام ململانێیەکان بە تەواوی لەنێو ناچن.
لەم نێوەندەدا، ئەوەی گرنگیی یەکلاکەرەوەی هەیە تەنیا دەقی رێککەوتنەکە نییە، بەڵکو هاوسەنگیی هێز، توانای دەوڵەتان بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ رێکخستن و سیستمە نوێیەکە و توانای ئەوان بۆ بەڕێوەبردنی قەیرانە ناوخۆیی و دەرەکییەکانە، هەمان ئەو لۆژیکەی کە لە کۆتایی جەنگە گەورەکانی سەدەی بیستەمیشدا رۆڵێکی بنەڕەتی یان سەرەکی هەبوو.
دەرهاویشتەی کۆتایی ئەم هاوکێشەیە ئەوەمان پێدەڵێت کە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست پێدەنێتە قۆناخێکەوە کە تێیدا رەنگە ئەگەری جەنگە گەورە و کلاسیکییەکان بەرەو کەمبوونەوە بچێت، بەڵام ململانێیەکان لە چوارچێوەی ئاڵۆزتر و چەندلایەنەتردا بەردەوام دەبن، داینامیکییەتێک کە لە مەیدانی رەهای سەربازییەوە بۆ مەیدانەکانی ئابووری، تەکنۆلۆژی، هەواڵگری و جیۆپۆلەتیکی دەگوازرێتەوە.
لەم روانگەیەوە، ئاشتی نەک بە مانای کۆتاییهاتنی ململانێ، بەڵکو بە مانای گۆڕینی شێوازەکەیەتی. ئەمەش رێک ئەو بنەمایەیە لە ئەدەبیاتی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکاندا : هێز تەنیا جەنگەکان بەرپا ناکات، بەڵکو سنوورەکانی قەیران و ئاشتیش دیاری دەکات.