Hewlêr (Rûdaw) - Piştî zêdeyî sê dehsalan, dîmenên şewitandina gundê Kelkomê yê navçeya Pîranê ya Amedê ya Bakurê Kurdistanê cara yekem derketin holê.
Ev dîmen ne tenê vîdeoyek in, ew şahidiya zindî ya serdemeke tarî ne ku tê de bi hezaran gundên Kurdan ji aliyê artêşa Tirkiyeyê ve hatin valakirin û şewitandin.
Di dîroka nêzîk a Kurdistanê de, salên 90î wekî "salên herî reş" tên pênasekirin.
Piştî 33 salan vîdeoyeke ku ji arşîva rojnameger Faruk Balikçi derketiye holê, perdeyeke din ji ser rastiya wê demê radike.
Dîmenên ku li gundê Kelkomê yê navçeya Pîranê hatine girtin, kêliyên şewitandina gund û bêçaretiya gundiyan bi rengekî trajîk nîşan dide.
Şahidiya di nav pêtên agir de
Di vîdeoyê de tê dîtin ku dûmaneke reş û giran asmanê gund girtiye.
Malên ku bi keda salan hatine avakirin, di nav çend demjimêran de dibin ax û xwelî.
Yek ji dîmenên herî dilsoj, hewldana gundiyekî ye. Ew bi hemû hêza xwe di nav agir û dûmanê de dibeze da ku tiştekî -çend kelûpelên malê yan bîranînekê- ji mala xwe ya ku dişewite rizgar bike.
Lê pêtên agir derfetê nadinê û ew gundî, li ber çavên xwe dibîne ku keda temenê wî winda dibe.
Ew gundiyê ku li hemberî gurahiya agir û zilmê bê çare dimîne, piştî demekê xwe dispêre binê dîwarekî û bi kela girî û bi dengekî lerzok dibêje:
“Gunehê me çi ye, sedema vê çi ye? Ji me re gotin ‘Derkevin derve’ û paşê agir berdan her derê. Malên me, jiyana me her tişt şewitandin.”
Salên 90î çi qewimî?
Ev dîmenên Kelkomê, beşek ji tabloyeke mezin û biêş in. Di destpêka salên 1990î de, li Bakurê Kurdistanê polîtîkayeke bi navê "valakirina gundan" hat şopandin.
Li gorî raporên saziyên mafên mirovan ên wekî ÎHDyê û amarên fermî yên Parlamentoya Tirkiyeyê:
Hejmara Gundên Wêranbûyî: Di navbera salên 1989 û 1996an de, zêdeyî 3000 gund û gundik hatine valakirin an jî hatin şewitandin.
Koçberiya Mezin: Ji ber vê polîtîkayê, nêzîkî 2-3 milyon mirov neçar man ku ji gundên derkevin û koçî bajarên wekî Stenbol, Îzmîr û Mêrsînê û gelek bajarên din bikin.
Wêranbûna Aborî û Civakî: Bi şewitandina gundan re, çandinî û ajeldarî li herêmê hat tunekirin, bîra civakî ya gelê herêmê birîndar bû û bi hezaran malbat di nav xizaniyeke kûr de man.
Her çi qasî 33 sal di ser re derbas bûne jî ev dîmen wekî "belgeya sûc" û şahidiyeke dîrokî tên qebûlkirin.
Piştî belavbûna vîdeoyê, di torên civakî de, gelek kesan bal kişand ser wê yekê ku ev dîmen nîşan didin bê ma çima birînên salên 90î hîn jî nehatine dermankirin.
Ev vîdeoya ku ji aliyê Faruk Balikçi ve hatiye parastin, careke din nîşan dide ku her çi qas dem derbas bibe jî rastî nayê veşartin û rojekê di nav arşîvan de derdikeve û dibe qêrîna dîrokê.